index





PROJECT ‘DE STEM’ IN COLLECTIE MUSEUM HET MARKIEZENHOF

Tijdens de manifestatie Kunsten in de Monumenten in september 2015 hield beeldhouwer Gerard Fransen een solo-expositie in de Sint-Martinuskerk in Halsteren. Albert Hagenaars bezocht de tentoonstelling en kwam in gesprek met de kunstenaar, die hem enkele weken later verzocht een kort gedicht te schrijven dat in steen kon worden uitgehakt.
In december was de tekst klaar. Het onderwerp betrof het kapproces zelf, dat onontkoombaar resulteert in contrasten als hoog-laag, open-dicht, hard-zacht, dankbare literaire motieven dus…
 
Filmer José Mens raakte geboeid door het productieproces. Zij maakte een aantal opnamen waaruit een korte film werd samengesteld die dezelfde titel kreeg en in november 2016 via Vimeo werd gepubliceerd. Zie onderaan deze pagina.
 
Hoewel een enkele keer een koper zich meldde voor de steen, gaven beide makers er om emotionele redenen de voorkeur aan het product dichtbij te houden en er meerdere mensen kennis mee te laten maken. Wat ligt dan meer voor de hand dan een museale functie?
In overleg met de staf van Het Markiezenhof werd overeengekomen dat ‘De Stem’, bestaand uit 1) de bewerkte steen, 2) een grafische weergave op karton én 3) de documentaire, opgenomen zou worden in de collectie van dit museum.
 
De overdracht vond plaats tijdens een korte plechtigheid op 31 oktober 2023, in zowel een van de Tuinzalen als het Atelier, waar ‘De Stem’ voorlopig te zien zal zijn. Namens het museum waren aanwezig: Sophie De Ripainsel, Daphne Valentijn en Mark Meesters.






Gerard Fransen en conservator Daphne Valentijn. Foto: AH






Mark Meesters en Sophie De Ripainsel van de afdeling Marketing & Communicatie. Foto: AH




Diverse regionale media maakten melding van de overdracht, o.a. Dagblad BN De Stem in een artikel van Ben van den Aarssen op 9 november 2023, zie onder.









EEN TOELICHTING VAN GERARD FRANSEN
 
Ik varieer graag met verschillende steensoorten. In mijn werk betrek ik vaak tekst, omdat ik een fascinatie heb voor communicatie in het algemeen en tekens in het bijzonder. Ik werk zowel figuratief als abstract. Daarnaast gebruik ik vaak de lettervorm.









Ik heb bij dit specifieke project gekozen voor Dolomiet, omdat deze steensoort het meest geschikt is voor het hakproces dat ik voor ogen heb. Daarnaast heb ik al ervaring met Dolomiet in letterwerk.
Dolomiet of Bitterspaat is een kalksteensoort die in de 18e eeuw in de Zuidelijke Alpen werd ontdekt door de Franse geoloog Deodat de Dolomieu. De kalkformaties werden later naar hem de Dolomieten genoemd.









Een probleem dat zich bij dit ontwerp voordeed was de ongelijke regellengte. In de laatste versie van de tekst is de derde regel te lang in vergelijking met de andere regels. De dichter heeft dat natuurlijk zo bedoeld om de klankovereenkomst in verstuift – doorleeft – verheft optimaal te laten uitkomen.
Ik besloot het eerste woord van regel 2 naar het einde van regel 1 te verplaatsen wat in mijn omzetting een verliespuntje oplevert omdat ik weet dat de dichter liever geen lidwoorden en voorzetsels aan het einde van een regel ziet. Ook splitste ik het laatste woord van regel 3, waardoor ‘doorleeft’ in steen ‘door- / leeft’ werd. Dat levert weliswaar opnieuw een voorzetsel achteraan op maar ik zie daar toch vooral winst.









Ten eerste komt de nadruk nu op ‘dóór’ te liggen, wat twee betekenissen kent: 1) dwars dóór en 2) vóórtgaand. Vooral deze laatste duiding past wonderwel bij de inhoud.
Ten tweede bereikte ik hiermee natuurlijk de beoogde betere tekstverdeling. Regel 3 is ook op de stenen plaat nog steeds de langste maar nu minder nadrukkelijk.
Ten derde biedt het woord ‘leeft’ nu iets meer verrassing.
Ten vierde heeft het koppelteken meer waarde gekregen dan die van een leesteken.









Het is opwindend je te realiseren dat dit werk ons waarschijnlijk lang zal overleven, een eigen leven zal meemaken: met verschillende eigenaars, op diverse locaties, in uiteenlopende verklaringen. In de loop van de tijd zal namelijk de vraag gesteld worden om wélke stem het eigenlijk gaat. Het kan die van de schrijver zijn, of die van de beeldhouwer, of die van het gedicht of de taal. Zelf houd ik het erop, evenals Albert Hagenaars, dat het de stem van het materiaal is die ik door mijn beitelen geopend heb, de stem van dit prachtige Dolomiet.
Ik beschouw natuursteen -de naam zegt het al- immers als organisch materiaal, niet als een dode substantie. Ook steen leeft in z’n onmerkbaar langzaam kruiende structuren dóór!









DE VIDEO



Klik op bovenstaande afbeelding om de video te zien.





index